Mitologia kananejska

Boginie

Anat - bogini płodności i wojny, siostra Baala. Pomagała mu w walce z Motem. Po śmierci brata zeszła do krainy podziemi, aby przekonać Mota, by uwolnił Baala. Anat odegrała też ważną rolę w micie o Ahacie. Boski rzemieślnik dał Ahatowi łuk i strzały, ale Anat pozazdrościła mu ich. Anat rozkazała swojemu słudze Yatpanowi zabić Ahata i zabrać jego łuk, ale złamał się on w czasie napadu i plany bogini nie powiodły się. Baal, rozgniewany z powodu zamordowania Ahata, za karę pozbawił ziemię deszczu. Wyobrażana była zazwyczaj jako naga kobieta z kwiatami w ręce, albo na koniu, z mieczem lub oszczepem. Później utożsamiana była z fenicką Asztarte (a także z syryjską Atargatis).

Baalat, Baalath - sem. "posiadaczka, pani, małżonka". Zachodniosem. nazwa pospolita, określająca kobiece bóstwo opiekuńcze kraju lub miasta; jej męskim odpowiednikiem był Baal. "Baalat z Byblos" była znana już 3000 lat p.n.e.; jako "Belit z Byblos" jest wymieniona także w listach z Tell el-Amarna (ok. 1375 p.n.e.). Zachodniose. Baalat jest odpowiednikiem akad. Belet.

Nikkal - bogini księżyca, małżonka Yarikha, boga księżyca.

Szapasz - kananejskie imię bogini słońca.

Bogowie

>

Baal - bóg burzy i urodzaju. Epitety Baala określały jego funkcje. Hadad- Baal czyli bóg burzy, deszczu, wiosny i urodzaju, Szamin- Baal- bóg nieba, Alijan- Baal- bóg pory deszczowej i źródeł, Melkart- Baal- opiekun miasta Tyr. Baalizm był to kult agrarny, związany z dorocznym cyklem przemian w przyrodzie. Oparty na micie o walce Alijan- Baala z Motem, bogiem śmierci i suszy, w której Alijan-Baal ginie, a dzięki pomocy bogini Anat zmartwychwstaje i pokonuje przeciwnika. W XII wieku p.n.e. mit i wierzenie przejęte przez Izraelitów, wygasło w VII wieku p.n.e. pod wpływem proroków.

El - „Bóg”. to nazwa bóstwa w ogóle. El był najwyższym bogiem w panteonie Kanaanu, stwórcą świata. Uważany był za ojca bogów i ludzi. El był wieczny, mądry, dobry i miłosierny. Najczęściej przedstawiany był jako brodaty mężczyzna, stojący na szczytach gór lub na byku (byk był symbolem jego siły). Według mitu El odbył stosunek miłosny z dwoma kobietami, prawdopodobnie reprezentującymi boginie płodności Aszerę i Anat. Urodziły one bóstwa Szahara i Szalima, a następnie pozostałe bóstwa panteonu.

Moloch - było to mityczne chtoniczne bóstwo semickie czczone zwłaszcza w Kanaanie. Moloch uważany był także za boga ognia. Składano mu ofiary między innymi z ludzi, głównie z dzieci. W potocznym języku moloch oznacza coś nienasyconego, pochłaniającego wiele ofiar.

Mot - bóg śmierci, suszy i mocy niszczycielskich, jednak pierwotnie był bóstwem uosabiającym ziemię. Mot personifikował niszczącą siłę bezpłodności i suszy. Był ulubionym synem Ela i wrogiem Baala. Według fenickiego mitu Mot toczył nieustanną walkę z Baalem, który corocznie ginął, ale dzięki pomocy Anat wracał do życia i pokonywał Mota. Nawet Baal nie był w stanie pokonać Mota, który jako uosobienie śmierci jest niezniszczalny. Pod koniec El musiał interweniować i przekonać Mota aby zaakceptował zwierzchnictwo Baala.

Szahar - „Świt”. Bóstwo świtu. Wraz z bliźniaczym bratem Szalimem („Zmierzchem”) Szahar był potomkiem najwyższego boga El i bogiń płodności Anat i Astarte.

Yam - bóg morza. Yam, podobnie jak jego babiloński odpowiednik Tiamat, uosabiał siły chaosu i zamęt. Był przestawiany jako potwór. Według mitu Yam rywalizował z bogiem burzy Baalem o władzę nad światem. Baal zabił Yam, rozrzucając jego szczątki i wykazując, że to on, pan burz, kontroluje boskie wody opadające jako użyźniający deszcz.

Yarikh - bóg księżyca. Mit opisuje przygotowania do małżeństwa Yarikha z Nikkal, boginią księżyca, oraz narodziny ich syna.

Inne postacie i zagadnienia

Ahat - syn Daniela i patriarcha. Daniel był bezdzietny, do czasu, aż na prośbę boga burzy Baala najwyższy bóg El zesłał mu syna, Ahata. Kiedy Ahat dorósł, boski rzemieślnik dał mu łuk i strzały, ale bogini Anat pozazdrościła mu ich. Anat rozkazała swojemu słudze Yatpanowi zabić Ahata i zabrać jego łuk, ale złamał się on w czasie napadu i plany bogini nie powiodły się. Baal, rozgniewany z powodu zamordowania Ahata, za karę pozbawił ziemię deszczu. Zakończenie tego mitu zaginęło, ale opowiada ono prawdopodobnie o zmartwychwstaniu Ahata i o końcu suszy. Opowieść ta może mówić o letnich suszach i ich zakończeniu, co symbolizuje śmierć i zmartwychwstanie Ahata.

Keret - sławny król z mitologii kananejskiej. Keret bardzo pragnął spadkobiercy, dlatego żenił się siedmiokrotnie, ale każda z jego żon umierała bezpotomnie. Pewnego dnia przyśnił mu się bóg El, który nakazał dokonać najazdu na sąsiednie królestwo i ożenić się z Huray, córką pokonanego władcy. Wyruszając na wojenną wyprawę Keret przyrzekł, że w razie wygranej ofiaruje Aszerze, żonie Ela, siedmiokrotność wagi Huray w złocie. Keret zdobył narzeczoną, a El obiecał, że Huray urodzi ośmiu synów i że najstarszy zostanie wykarmiony przez dwie boginie Aszerę i Anat. Huray urodziła ośmiu synów, ale wówczas Keret zachorował, prawdopodobnie dlatego, że nie wywiązał się z obietnicy danej bogini. Nie był w stanie sprawować sprawiedliwych rządów, a klęska suszy sprawiła, że ziemia przestała rodzić. Jednak po odprawieniu obrzędów na cześć Baala wróciły deszcze. Keret wyzdrowiał i stłumił bunt zorganizowany przez jednego z synów.